Rss

Verdiepen – de Middeleeuwen 2

8-3-2011

De Middeleeuwen zijn een fascinerend tijdperk. Voor mijn werk als schrijver van o.a. historische verhalen en boeken is deze periode een onuitputtelijke bron van inspiratie. Mijn debuutboek ‘De legende van de Zwarte Wolven’ (inmiddels uitverkocht) speelt in de twaalfde eeuw in Groningen, meerdere verhalen uit mijn boeken ‘In de schaduw van de Geselberg’ en ‘Het gebroken zwaard’ spelen in de Middeleeuwen in Nederland en het boek ‘De vlammen van Kalteren’ speelt zelfs helemaal in de dertiende eeuw in het Oversticht (Drenthe).
De Middeleeuwen waren roerige tijden, geplaagd door ziekten, geweld en soms honderd jaar durende oorlogen.  Daarom werden het ook wel de Donkere Middeleeuwen genoemd. Dat is natuurlijk een te negatief beeld, geschapen door mensen uit de Verlichting, die veel liever naar de tijden van de Grieken en Romeinen keken (die overigens ook geplaagd werden door ziekten, geweld en bijzonder langdurige tijden van oorlog). Toch gaat een groot deel van deze blog inderdaad over geweld: Middeleeuwse Europese Krijgskunsten om precies te zijn.
Lees hier mijn eerste blog over Verdiepen in de Middeleeuwen.

Middeleeuwse Krijgskunsten
Op zaterdag 5 maart 2011 werd een tweede seminar Middeleeuwse Europese Krijgskunsten in Groningen georganiseerd. Een mooie groep meldde zich om half twaalf in De Wijert, waaronder organisator Gerard Gosen en Fechtmeister Mishaël Lopes Cardozo. Iedereen was zo fanatiek dat er direct van start werd gegaan, een half uur voor de officiële aanvangstijd.

Trainingsgroep
Zeven van de aanwezigen hadden ook deelgenomen aan het eerste seminar op 11 december 2010 en hebben in de tussentijd elke woensdagavond samen getraind. Dat was leuk en leerzaam en de oefeningen gingen steeds beter. Toch was duidelijk dat het zonder reguliere leraar moeilijk is om vooruit te blijven gaan. Vandaar dat dit seminar ook voor dit groepje erg welkom was.

Tweede seminar met Fechtmeister Mishaël Lopes Cardozo van AMEK
Gerard Gosen van Ocho de Mayo heeft zich flink ingespannen om dit seminar mogelijk te maken. Alles was weer goed geregeld en de locatie was een grote verbetering ten opzichte van de vorige. Hulde!
Mishaël Lopes Cardozo is al zo’n twintig jaar bezig met het reconstrueren en nieuw leven inblazen van de Middeleeuwse Krijgskunsten. Hij verdiept zich in Middeleeuwse documenten en manuscripten en test elke techniek die beschreven wordt. Op zijn website (zwaardvechten.nl) wordt dat heel mooi verbeeld: afbeeldingen uit manuscripten worden als je er met je muis overheen gaat een foto van de uitvoering door de Fechtmeister.
In de 18e en 19e eeuw zijn ook pogingen gedaan de Middeleeuwse Krijgskunsten nieuw leven in te blazen. Dat is toen niet echt gelukt, vandaar dat er nu een derde golf aan het rollen is. Mishaël werkt er hard aan om vaart in de ontwikkelingen te houden. Hij roept dan ook iedereen met interesse in de Middeleeuwse Krijgskunsten op om te helpen met de verbreiding en het begrip ervan te vergroten.
Maar eerst moet er getraind worden! Vijf uur wel te verstaan, met een half uurtje pauze. Dus dat wordt buffelen!

Relatietherapie met koud staal
De Fechtmeister brengt een prima verdeling aan in zijn les tussen uitleg, technieken, oefeningen en mooie anekdotes en verhalen. Dat maakte de sfeer opgewekt, maar toch serieus. Er wordt hard gewerkt en de groep, ook de vijf nieuwelingen, pikken de houdingen, bewegingen en theorie snel op.
Meister Mishaël legt uit dat het erg belangrijk is om een relatie met je zwaard aan te gaan. Dus niet proberen strak vast te houden, te manipuleren of controleren, maar juist vrij laten, voelen wat het wapen wil en samen met je zwaard vechten, in plaats van ertegen. Als je te hard probeert het wapen te controleren, ben je meer daarmee bezig dan met het verslaan van je tegenstander. Je moet je wapen vrij laten bewegen, mee gaan in die flow en het staal laten spreken.

Sport versus Krijgskunst versus Wetenschap versus Entertainment
Bij veel krijgskunsten krijg je een vuile blik (als dat het enige is) als je aan die kunst refereert als een sport. In de Middeleeuwen ging het nog een stukje verder: als je aan het zwaardvechten refereerde als krijgskunst (laat staan sport), dan kreeg je een fikse aframmeling (als er niet gewoon een zwaard door je heen gestoken werd), want de Fechtmeister beschouwden hun vaardigheid met het wapen als een wetenschap.
Hoe het zwaardvechten tegenwoordig in veel media (tv, film e.d.) weergegeven wordt, geeft een te beperkt beeld. En de Fechtmeisters uit de Middeleeuwen zouden zich niet alleen in hun graf omdraaien als ze dat wisten, maar er waarschijnlijk ook uitkomen om orde op zaken te stellen. Maar dit is niet de plek om een zombieverhaal te vertellen.
Entertainment is een goed middel om een onderwerp onder de aandacht te brengen. Maar dan moet het wel goed gebeuren. Dat betekent dat er nog veel te winnen is voor de Middeleeuwse Krijgskunst.

Aanvallen en standen
Als zwaardvechter heb je drie soorten aanvallen tot je beschikking: hauwen, snijden en steken. Dat lijkt niet veel, maar de mogelijkheden zijn enorm en de range aan technieken is erg groot. Tijdens dit seminar hebben we alleen hauwen gedaan en nog lang niet allemaal.
Een kort lijstje: de oberhaw (schuin van boven), unterhaw (schuin omhoog), mittelhaw (horizontaal), scheittelhaw (recht naar beneden) en de meestersslag zwerchhaw (hoog horizontaal, met duimgrip).
Al die slagen worden uitgevoerd vanuit een aantal verschillende posities. In ongewapende krijgskunsten zie je veel verschillende standen, die in de voet- en beenposities van elkaar verschillen; lang, kort, diep doorgezakt of juist hoog in de knieën.
In het zwaardvechten heb ik tot nu toe één basisstand gezien, met verschillende zwaardhoudingen. Het gewicht rust voor 60% op het voorste been, de knie is boven de tenen, het bekken is gedraaid, zodat de slagaders en genitaliën afgeschermd worden van een directe aanval. De achterste voet is naar buiten gedraaid en draagt de rest van het gewicht. De ‘derde en vierde’ voet bevinden zich haaks op de eerste en tweede en dat zijn de posities waar je naartoe kunt stappen om balansverstoringen te voorkomen. Een soort vierhoekige fundering dus. Heel anders dan wat ik ken uit ITF Taekwon-Do, maar dat moet ook wel, want een zwaard verandert al je basisprincipes.

Vijf principes
Een aantal principes van het zwaardvechten komen aan de orde. Vechtregels als het ware.
Blijf altijd dicht bij het wapen van de tegenstander. Controleer je vijand (of zijn wapen) en limiteer zijn opties en mogelijkheden. Als je sterker bent dan je tegenstander, kapitaliseer daar dan op met kracht. Ben je zwakker, probeer dan de kracht van je tegenstander af te buigen. En dan is er nog het initiatief. Zorg dat je altijd als eerste bent. Niks afwachten, geen gedoe met een minder extreme oplossing zoeken: als je de kans krijgt, sla je je tegenstander voor zijn kop. Met het scherp. Om hem dood te maken. Lekkere jongens die Middeleeuwers.
Dat principe zou je als zelfverdedigingsmethode in enorme problemen brengen hedentendage, omdat zo’n actie niet voldoet aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit die aan noodweer gesteld worden. Maar in de Middeleeuwen lag dat toch net even anders…

De civiele procedure
Het rechtssysteem in de Middeleeuwen was heel anders dan wij nu kennen. De strafprocedures gingen uit van een oog voor een oog en als een dief dus te vaak gepakt werd, dan werd hem zijn beroepskeuze onmogelijk gemaakt, door steeds meer van zijn lange vingers te verwijderen (een vinger voor een brood als het ware).
Het burgerlijk recht, de civiele procedure bij geschillen tussen personen, was misschien nog moeilijker te bevatten voor ons éénentwintigste-eeuwers. Als je een conflict had met een andere burger, dan bepaalde de rechter vaak dat er een godsoordeel moest worden gevraagd.
Dat betekende dat er een datum geprikt werd, waarop de twee kemphanen het letterlijk moesten uitvechten. Onder het oog van god, die dan degene die in zijn recht stond zou helpen overwinnen. Ze kregen wat tijd om bij een Fechtmeister hun zwaardtechniek te oefenen, maar op de datum moesten ze er staan. En er ging er maar een weer naar huis.
Geen wonder dat 75% van de rechtszaken voortijdig opgelost werden. Klinkt als best een aardige methode om de rechtbanken wat te ontlasten. Aan de andere kant, de goed getrainde personen zonder scrupules hadden wel een overwicht in civiele procedures…

Een mes moet vloeien
Na de pauze gingen we verder met een nieuw onderdeel: mesvechten en mesverdedigingen. Met dit onderdeel ben ik veel bekender dan met zwaardvechten, maar de Fechtmeister had toch een flink aantal verrassende en gave oefeningen, houdingen en toepassingen. De ‘wielen van de mesaanval’ werken goed, niet alleen als voorbeeld, maar ook als metafoor voor aanval en blok: het wiel uit zijn koers drukken.
Van een enkel blok en ontwapening, gingen we over naar flowdrills, series van aanvallen, blokken en overnames, die je continue door kunt doen. Het deed me erg denken aan de Filippijnse hoo-bud oefeningen, die we op mijn oude Taekwon-Do school veel deden. Ja, soms is Taekwon-Do ook een Mixed Martial Art 😉 Alleen die oefeningen waren ongewapend, met een mes is het toch wel anders. En heel gaaf. Ik kijk er nu al naar uit om dat te gaan oefenen met de studiegroep.

Afsluiting en napraten
De dag was weer zeer geslaagd. Veel nieuwe dingen geleerd, die we kunnen uitproberen en oefenen tijdens onze woensdagavondtrainingen. Dank aan Mishaël voor de inspirerende training en dank aan Gerard voor het weer zo goed organiseren!
In Ocho de Mayo in het Middeleeuwse centrum van Groningen (vlak achter waar vroeger de stadsmuren verrezen en de -gracht verzonk) hebben we met een groepje nagepraat, heerlijk Indiaas gegeten (een traditie is geboren!) en plannen voor de toekomst gesmeed. Over twee weken ga ik in Haarlem (AMEK headquarters) op bezoek om verder te praten over een leuk project, waarin de Middeleeuwse Krijgskunsten centraal zullen staan.

Schat zoekt Vinder
Mogelijk daaraan gerelateerd is het Schattenboek (nog steeds de werktitel) en de Blingblingtentoonstelling (ook nog steeds de werktitel) waar ik samen met stadsarcheoloog Gert Kortekaas, het Groninger Forum en de Bibliotheek aan werk. Het project begint steeds concreter te worden en een nieuw verhaal over Het gebroken zwaard staat inmiddels stevig in de steigers. Voor dat verhaal zal ik zeker gebruik maken van de kennis die ik in de Middeleeuwse Krijgskunsten seminars opgedaan heb.
Onder de titel ‘Schat zoekt Vinder’, bedacht door Hans-Paul Klijnsma van het Groninger Forum, krijgen mensen in Groningen de kans om een replica van het zwaard van Groningen te winnen. Dit is een replica van het gebroken zwaard van de Boteringestraat. Het zwaard is gesmeed door Sebastiaan Pelsmaeker van Arre, remaining history. Zijn essay over het onderzoek naar het gebroken zwaard en het smeden van de replica zal onderdeel worden van het Schattenboek en waarschijnlijk ook van een wetenschappelijke archeologische publicatie. Mijn verhaal over een oude vechtmeester, die afstand wil nemen van zijn gewelddadige verleden, baseer ik op archeologische informatie en op dingen die ik geleerd en gehoord heb tijdens het zwaardvechtseminar en besproken met Mishael. Zo grijpt alles in elkaar.

Aanstaande woensdag gaan we weer verder trainen in Middeleeuwse Krijgskunsten. Meerdere projecten, verhalen en ideeën denderen de Middeleeuwen in. Een onuitputtelijke bron van inspiratie.

Martijn Lindeboom

Comments are closed.